Dokumenty można niszczyć dopiero po potwierdzeniu właściwego okresu retencji dla konkretnej kategorii, sprawdzeniu sporów, kontroli i roszczeń oraz uzyskaniu zgody osoby upoważnionej. Następnie trzeba zabezpieczyć dokumentację, zniszczyć ją w sposób uniemożliwiający odtworzenie treści i sporządzić protokół zniszczenia dokumentów.
Dlaczego nie wolno niszczyć dokumentów według jednej reguły
Nie istnieje jeden termin przechowywania wszystkich dokumentów firmowych. Okres zależy między innymi od rodzaju dokumentacji, daty powstania dokumentu, zakończenia stosunku prawnego, podstawy prawnej oraz tego, czy dokument może być dowodem w postępowaniu.
| Kategoria dokumentów | Okres przechowywania | Od kiedy liczyć termin | Podstawa lub źródło urzędowe |
|---|---|---|---|
| Dokumentacja pracownicza: stosunki pracy nawiązane od 1 stycznia 2019 r. | Okres zatrudnienia + 10 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym ustał stosunek pracy | Kodeks pracy, art. 94 pkt 9b; Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej |
| Akta osobowe pracowników zatrudnionych do 31 grudnia 1998 r. | 50 lat | Od dnia ustania stosunku pracy | Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej |
| Dokumentacja pracownicza z lat 1999–2018, gdy złożono raport informacyjny do ZUS | 10 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym złożono raport informacyjny | Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej |
| Księgi podatkowe, faktury, rejestry VAT i inne dokumenty dotyczące zobowiązania podatkowego | Do końca okresu przedawnienia; co do zasady 5 lat | Od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku | Ordynacja podatkowa, art. 70 § 1 i art. 86 § 1; ZPE |
| Kopie deklaracji rozliczeniowych i miesięcznych raportów imiennych przekazanych do ZUS od 1 stycznia 2012 r. | 5 lat | Od dnia przekazania dokumentów do ZUS | Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 47 ust. 3c; ZPE |
| Dokumentacja pracownicza będąca dowodem w postępowaniu, gdy pracodawca jest stroną | Do prawomocnego zakończenia postępowania, nie krócej niż okres podstawowy | Do prawomocnego zakończenia postępowania | Kodeks pracy, art. 94⁴; tekst ustawy w ELI |
Uwaga: Podane okresy dotyczą wyłącznie dokładnie opisanych kategorii i nie mogą być automatycznie stosowane do innych dokumentów. Przed brakowaniem trzeba sprawdzić przepisy szczególne, dokumentację elektroniczną, spory, kontrole, roszczenia oraz obowiązki archiwalne.
Źródło i dalsza lektura: Niszczarka – Wikipedia.
Krok 1 i 2: kwalifikacja dokumentów oraz blokada niszczenia
Prawidłowa procedura niszczenia dokumentów zaczyna się od sporządzenia wykazu dokumentacji przeznaczonej do brakowania. Wykaz powinien wskazywać rodzaj dokumentów, zakres dat, jednostkę organizacyjną, podstawę prawną, datę końca retencji oraz osobę odpowiedzialną za weryfikację.
Nie należy kwalifikować dokumentów wyłącznie według nazwy teczki. Jedna teczka może zawierać dokumenty o różnych terminach przechowywania. Przykładowo dokumentacja pracownicza dotycząca zatrudnienia rozpoczętego od 1 stycznia 2019 r. obejmuje okres zatrudnienia oraz 10 lat liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym ustał stosunek pracy. Dla stosunków pracy nawiązanych przed 1 stycznia 1999 r. termin wynosi 50 lat od dnia ustania stosunku pracy.
Księgi podatkowe, faktury, rejestry VAT i inne dokumenty dotyczące zobowiązania podatkowego przechowuje się co do zasady do końca okresu przedawnienia, który wynosi 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Kopie deklaracji rozliczeniowych i miesięcznych raportów imiennych przekazanych do ZUS od 1 stycznia 2012 r. przechowuje się 5 lat od dnia przekazania. Dokumenty złożone do 31 grudnia 2011 r. podlegają 10-letniemu okresowi przechowywania.
Przed wydaniem zgody trzeba sprawdzić, czy dokumenty nie są potrzebne w sporze, kontroli, audycie, reklamacji, postępowaniu albo do obrony przyszłych roszczeń. Dotyczy to także zabezpieczenia dowodów i sytuacji, w których dalsze przechowywanie wynika z przepisów archiwalnych. Zgodnie z art. 94⁴ Kodeksu pracy, jeżeli pracodawca jest stroną postępowania, dokumentację pracowniczą przechowuje się do prawomocnego zakończenia postępowania, nie krócej niż do upływu podstawowego okresu przechowywania.

Krok 3–5: zgoda, zabezpieczenie i właściwe zniszczenie
Brakowanie powinno zostać zatwierdzone wewnętrzną decyzją, kartą brakowania albo innym dokumentem przyjętym w organizacji. Podpis składa właściciel firmy, zarząd lub osoba wyraźnie upoważniona w polityce dokumentacji. Sama firma wykonująca utylizację dokumentów firmowych nie powinna automatycznie przejmować odpowiedzialności za decyzję, czy dokumenty wolno już zniszczyć.
Do czasu odbioru dokumentację trzeba przechowywać w zamkniętych pojemnikach, z ograniczonym dostępem. Warto prowadzić ewidencję przekazania, numerować albo plombować pojemniki i ustalić, kto odpowiada za transport oraz miejsce zniszczenia. Dokumenty nie mogą pozostawać bez nadzoru w korytarzu, samochodzie ani ogólnodostępnym pomieszczeniu. Szczegółowe zasady można uzupełnić o niszczenie dokumentów standardy bezpieczeństwa, zwłaszcza przy dokumentacji zawierającej dane osobowe lub informacje poufne.
Dokumenty elektroniczne należy usuwać według udokumentowanej procedury organizacji, z uwzględnieniem kopii zapasowych i nośników. Samo usunięcie pliku z folderu nie powinno być traktowane jako pełne zamknięcie procesu, jeżeli dane nadal pozostają w systemie, archiwum lub kopii bezpieczeństwa.
Fizyczne dokumenty trzeba zniszczyć w sposób uniemożliwiający odtworzenie treści. Zwykłe wyrzucenie papierów do makulatury lub pojemnika komunalnego nie zapewnia takiego skutku. Firma może przeprowadzić niszczenie we własnym zakresie albo zlecić je wyspecjalizowanemu wykonawcy. W umowie lub zleceniu należy określić zakres dokumentacji, odpowiedzialność, sposób potwierdzenia zniszczenia oraz udział ewentualnych podwykonawców. W przypadku dokumentacji pracowniczej zniszczenie następuje w terminie do 12 miesięcy po upływie okresu przeznaczonego na jej odbiór.
W przypadku dokumentacji państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych przechowywanej przez przechowawcę zniszczenie może nastąpić wyłącznie po uprzednim uzyskaniu zgody dyrektora właściwego Archiwum Państwowego. Zniszczenie należy następnie potwierdzić protokołem lub zaświadczeniem. Sama wewnętrzna decyzja organizacji nie zastępuje wymaganej zgody archiwalnej.
Krok 6 i 7: protokół oraz zamknięcie procesu
Protokół zniszczenia dokumentów powinien pozwalać odtworzyć przebieg czynności, choć nie ma jednego ustawowego wzoru obowiązującego każdą firmę. Zalecane jest wskazanie daty i miejsca zniszczenia, podstawy decyzji, kategorii dokumentacji, zakresu dat, liczby teczek lub pojemników, sposobu zniszczenia oraz danych wykonawcy.
W protokole warto również wymienić osoby zatwierdzające, osoby obecne przy czynności, informację o skutecznym zniszczeniu uniemożliwiającym odtworzenie treści oraz podpisy. Jeżeli dla danej kategorii wymagane jest urzędowe potwierdzenie, trzeba sprawdzić, czy właściwy będzie protokół, czy zaświadczenie.
Po zakończeniu niszczenia należy zachować decyzję o brakowaniu, wykaz dokumentów, potwierdzenie odbioru, protokół lub zaświadczenie oraz zaktualizować rejestr retencji. Dowody procesu przechowuje się przez okres wynikający z polityki firmy i przepisów. Przy aktualizacji rejestru trzeba zachować rozróżnienie między kategoriami, dla których termin wynosi 5 lat, a tymi, dla których wynosi 10 lat. Dzięki temu można wykazać, że utylizacja dokumentów firmowych nie była przypadkowym usunięciem akt, lecz kontrolowanym działaniem wykonanym po upływie właściwego terminu.
Niszczenie dokumentów firmowych może być czynnością obciążoną skutkami prawnymi i archiwalnymi; przed decyzją trzeba zweryfikować przepisy szczególne, a w razie sporu, kontroli lub wątpliwości skonsultować sprawę z prawnikiem albo właściwym archiwum państwowym. Artykuł nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
Najczęstsze pytania
Kiedy można zniszczyć dokumenty firmowe?
Dopiero po upływie właściwego dla danej kategorii okresu przechowywania, po sprawdzeniu, że dokumenty nie są potrzebne w sporze, kontroli, postępowaniu, reklamacji lub do obrony roszczeń, oraz po uzyskaniu wymaganej zgody wewnętrznej lub archiwalnej. Nie istnieje jeden termin dla wszystkich dokumentów firmowych.
Co powinien zawierać protokół zniszczenia dokumentów?
Najlepiej wskazać datę i miejsce, podstawę decyzji, opis zniszczonej dokumentacji, zakres dat, liczbę teczek lub pojemników, sposób zniszczenia, dane wykonawcy, osoby zatwierdzające i podpisy. W przypadku dokumentacji wymagającej urzędowego potwierdzenia należy sprawdzić, czy właściwy jest protokół, czy zaświadczenie.
Kto zatwierdza brakowanie dokumentacji?
W firmie powinien to robić zarząd, właściciel albo osoba wyraźnie upoważniona w procedurze. Jeżeli przepisy wymagają zgody organu archiwalnego, sama zgoda wewnętrzna nie wystarczy; w przypadku dokumentacji państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych potrzebna jest uprzednia zgoda właściwego dyrektora Archiwum Państwowego.
Jak zabezpieczyć dokumenty przed zniszczeniem?
Do czasu odbioru i zniszczenia należy ograniczyć dostęp, używać zamkniętych pojemników, prowadzić ewidencję przekazania, nie pozostawiać dokumentów bez nadzoru oraz zapewnić kontrolowany transport. Dokumenty elektroniczne powinny być usuwane według udokumentowanej procedury, z uwzględnieniem kopii zapasowych i nośników.
Czy zwykłe wyrzucenie dokumentów do makulatury wystarczy?
Nie należy uznawać tego za bezpieczne zniszczenie dokumentacji zawierającej dane lub informacje poufne. W przypadku dokumentacji pracowniczej przepisy wymagają sposobu uniemożliwiającego odtworzenie treści.
Zobacz też w Marunguli: obiegu dokumentów w firmie i bezpieczeństwie w sieci.
Źródła
- Dokumentacja pracownicza — Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, 2026, informacja urzędowa dotycząca okresów przechowywania dokumentacji pracowniczej.
- Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze skróceniem okresu przechowywania akt pracowniczych oraz ich elektronizacją — ELI – Elektroniczny Dziennik Ustaw, 2018, Dz.U. 2018 poz. 357; art. 94⁴, 94⁶ i 94⁷ Kodeksu pracy.
- Przechowywanie dokumentacji księgowej — Zintegrowana Platforma Edukacyjna, 2026, omówienie art. 70 § 1 i art. 86 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 47 ust. 3c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
- Dla przechowawców – dokumentacja pracownicza — Archiwa Państwowe, 2026, informacje o brakowaniu, zgodzie Archiwum Państwowego i potwierdzeniu zniszczenia.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Jak oceniasz ten artykuł?
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.


