Ryby Bałtyku – jakie gatunki żyją w Morzu Bałtyckim?

Bałtyk to jedno z najmłodszych i najmniej słonych mórz świata. Właśnie dlatego żyje w nim stosunkowo niewiele gatunków ryb – część przypłynęła z Morza Północnego, część to ryby słodkowodne, które poradziły sobie w lekko słonej wodzie zatok i zalewów. Poniżej opisujemy gatunki, które najczęściej spotyka się w polskiej strefie Bałtyku, a także te największe, najdziwniejsze i takie, na które warto uważać.

Dlaczego w Bałtyku żyje mało gatunków ryb?

Woda w Bałtyku jest słonawa: jej zasolenie jest kilkukrotnie niższe niż w oceanie i maleje z zachodu na wschód oraz z południa na północ. Słona woda dopływa przez wąskie cieśniny duńskie, a ogromne ilości słodkiej wody wnoszą rzeki – m.in. Wisła i Odra. Dla wielu ryb morskich takie warunki są zbyt „słodkie”, a dla ryb słodkowodnych – zbyt słone. W efekcie w Bałtyku spotyka się mieszankę gatunków morskich, wędrownych i słodkowodnych, a w każdej z tych grup jest ich mniej niż w Morzu Północnym.

Drugim ważnym czynnikiem jest tlen. W głębszych partiach Bałtyku występują rozległe strefy przyduchy, w których ryby nie mogą żyć. Ma to ogromne znaczenie m.in. dla rozrodu dorsza, którego ikra potrzebuje odpowiednio słonej i natlenionej wody.

Więcej o zasoleniu, głębokości i przyrodzie Bałtyku znajdziesz w haśle Morze Bałtyckie w Wikipedii.

Najważniejsze ryby morskie Bałtyku

• Śledź – jedna z najliczniejszych ryb Bałtyku i od wieków podstawa rybołówstwa. Bałtyckie śledzie są mniejsze od tych z Morza Północnego.
• Szprot – mała ryba ławicowa, blisko spokrewniona ze śledziem; trafia do konserw i wędzarni.
• Dorsz – drapieżnik, przez dziesięciolecia najcenniejsza ryba polskich rybaków. Stan populacji dorsza we wschodnim Bałtyku jest zły, dlatego jego połowy zostały mocno ograniczone przepisami Unii Europejskiej.
• Stornia – najpospolitsza bałtycka ryba płaska, spotykana także w ujściach rzek.
• Gładzica i skarp – inne ryby płaskie; skarp (turbot) jest rzadszy i bardzo ceniony w kuchni.
• Tobiasz i dobijak – smukłe rybki zakopujące się w piasku, ważny pokarm dla większych ryb i ptaków morskich.
• Belona – wiosną podpływa do brzegów na tarło; ma długi, wydłużony „dziób” i zielone ości.

Ryby wędrowne i słodkowodne w Bałtyku

Do grupy ryb wędrownych należą łosoś, troć wędrowna, certa i węgorz europejski. Łosoś i troć żerują w morzu, a na tarło wpływają do rzek. Węgorz robi odwrotnie – rośnie w wodach słodkich, a na tarło odbywa wędrówkę aż do Morza Sargassowego. Węgorz jest dziś gatunkiem krytycznie zagrożonym.

W Zatoce Gdańskiej, Zatoce Puckiej oraz w zalewach – Wiślanym i Szczecińskim – żyją ryby znane z jezior i rzek: okoń, szczupak, płoć, leszcz, sandacz czy sieja. Woda jest tam na tyle słodka, że radzą sobie bez problemu.

Największa ryba w Bałtyku

Gdy pyta się o największą rybę Bałtyku, odpowiedź zależy od tego, czy liczymy gatunki wracające do morza dzięki ludziom:

• Jesiotr bałtycki (ostronosy) – historycznie największa ryba Bałtyku, osiągająca ponad 3 metry długości. W XX wieku wyginął w polskich wodach; od kilkunastu lat trwa jego restytucja, czyli wypuszczanie młodych ryb do rzek.
• Sum – największa ryba słodkowodna Polski, spotykana także w słonawych zalewach i ujściach rzek. Duże osobniki przekraczają 2 metry.
• Łosoś – największa z regularnie spotykanych ryb otwartego morza; okazy przekraczające metr nie są rzadkością.
• Rekiny – kolenie czy żarłacz śledziowy zapływają do zachodniego Bałtyku z Morza Północnego, ale u polskich wybrzeży należą do wielkich rzadkości.

Najgroźniejsza ryba w Bałtyku

W Bałtyku nie ma ryb niebezpiecznych dla kąpiących się w taki sposób, jak rekiny w oceanach. Za najgroźniejszą uznaje się ostrosza – niewielką rybę, która zakopuje się w piasku i ma jadowite kolce na płetwie grzbietowej i pokrywach skrzelowych. Ukłucie jest bardzo bolesne. Ostrosz występuje przede wszystkim w zachodniej, bardziej słonej części Bałtyku; u polskich wybrzeży spotyka się go sporadycznie.

Ostrożności wymaga też kur diabeł – ryba o dużej głowie z ostrymi kolcami. Nie jest jadowity, ale potrafi skaleczyć rękę przy zdejmowaniu z haczyka. Ostre promienie płetw mają także okoń i sandacz.

Ciekawe i nietypowe ryby Bałtyku

• Iglicznia i wężynka – krewniaczki koników morskich. Podobnie jak u nich, potomstwo nosi samiec.
• Węgorzyca – ryba żyworodna: zamiast składać ikrę, rodzi w pełni ukształtowane młode.
• Tasza – krępa ryba z przyssawką na brzuchu, którą przytwierdza się do kamieni.
• Babka bycza – gatunek inwazyjny, który pojawił się w Zatoce Gdańskiej w latach 90. XX wieku i szybko opanował przybrzeżne dno, wypierając rodzime ryby.
• Ciernik – mała rybka z kolcami na grzbiecie; samiec buduje gniazdo z roślin i pilnuje ikry.

Jak rozpoznać bałtyckie ryby na plaży i w porcie?

Najłatwiej obserwować ryby w portach, przy falochronach i na molo, gdzie podpływają ławice drobnych ryb, a wędkarze łowią belony, okonie czy babki. Martwe ryby wyrzucone na plażę to najczęściej stornie, śledzie i babki bycze. Jeśli trafisz na rybę z kolcami na grzbiecie, nie dotykaj jej gołą ręką – lepiej zrób zdjęcie i sprawdź gatunek w atlasie.

Zobacz też w Marunguli: plastiku w środowisku i Dolinie Będkowskiej.

Pytania i odpowiedzi

Jakie ryby żyją w Morzu Bałtyckim najczęściej?

Najliczniejsze są śledź i szprot, a wśród ryb dennych – stornia i babka bycza. Do najbardziej znanych należą też dorsz, łosoś, troć wędrowna i węgorz.

Czy w Bałtyku są rekiny?

Tak, ale bardzo rzadko i głównie w zachodniej części morza. Do zatok i przy polskich plażach praktycznie nie podpływają, a gatunki, które zapływają do Bałtyku, nie są groźne dla ludzi.

Jaka jest największa ryba w Bałtyku?

Historycznie był to jesiotr bałtycki, który dziś jest przywracany do naszych wód. Spośród ryb spotykanych regularnie największe rozmiary osiągają łosoś oraz – w zalewach i ujściach rzek – sum.

Czy można zostać ukłutym przez rybę w Bałtyku?

Jest to możliwe, choć rzadkie. Jadowite kolce ma ostrosz, występujący głównie w zachodnim Bałtyku. Przy ukłuciu warto skontaktować się z ratownikiem lub lekarzem.

Na zdjęciu głównym: Stornia, najpospolitsza ryba płaska Bałtyku. Fot. Tiit Hunt, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).